Reforma WIBOR bez ustawy – co zmieni POLSTR?

Reforma wskaźników referencyjnych w Polsce wkracza w kolejny etap. Z najnowszych komunikatów Komisji Nadzoru Finansowego oraz GPW Benchmark wynika, że przejście z WIBOR-u na POLSTR będzie realizowane stopniowo, bez konieczności wprowadzania specjalnych regulacji ustawowych. Choć sam WIBOR pozostanie obecny na rynku jeszcze przez wiele lat, instytucje finansowe mają rozpocząć proces jego wygaszania w nowych produktach już od początku 2027 roku.

Nowy kierunek reformy

Zgodnie z przyjętym harmonogramem WIBOR ma być publikowany do końca 2036 roku. Jednocześnie rynek otrzymał sygnał, że przyszłość nowych umów kredytowych i innych produktów finansowych ma opierać się przede wszystkim na wskaźniku POLSTR. Oznacza to odejście od wcześniejszych koncepcji zakładających bardziej formalne i jednorazowe zastąpienie WIBOR-u nowym rozwiązaniem.

Przejście rozłożone na lata

Wybrany model ma umożliwić instytucjom finansowym stopniowe ograniczanie wykorzystania WIBOR-u przy jednoczesnym utrzymaniu stabilności rynku. Dziesięcioletni okres przejściowy należy do najdłuższych tego typu procesów na świecie. W praktyce oznacza to, że istniejące umowy będą mogły funkcjonować jeszcze przez wiele lat, natomiast nowe produkty mają być sukcesywnie dostosowywane do nowego standardu.

Znaczenie licencji administratora

Istotną rolę w reformie odgrywa GPW Benchmark, czyli administrator wskaźnika WIBOR. Korzystanie z tego wskaźnika wymaga odpowiedniej licencji. Zapowiedziane ograniczenia w zakresie zawierania nowych umów licencyjnych mogą sprawić, że po 2026 roku instytucje finansowe będą zmuszone do stosowania innych rozwiązań przy tworzeniu nowych produktów. W praktyce najczęściej wskazywanym następcą pozostaje właśnie POLSTR.

Nie każda zmiana oznacza niższe raty

W przestrzeni publicznej pojawiają się oczekiwania, że odejście od WIBOR-u automatycznie przełoży się na niższe koszty kredytów. Eksperci zwracają jednak uwagę, że wysokość rat nadal będzie zależała przede wszystkim od poziomu stóp procentowych oraz marży banku. Samo zastąpienie jednego wskaźnika innym nie gwarantuje więc automatycznej poprawy sytuacji Kredytobiorców.

Dlaczego zmieniono pierwotny plan?

W ostatnich miesiącach pojawiały się liczne opinie ekspertów wskazujące na potencjalne ryzyka prawne związane z ustawowym zastąpieniem WIBOR-u nowym wskaźnikiem. Wątpliwości dotyczyły między innymi zgodności części proponowanych rozwiązań z prawem unijnym oraz wpływu reformy na obowiązujące umowy. Zastosowanie bardziej elastycznego modelu ma ograniczyć możliwość powstawania dodatkowych sporów i ułatwić dostosowanie rynku do nowych realiów.

Wpływ na obecne umowy

Dla osób posiadających kredyty ze zmiennym oprocentowaniem najważniejsze jest to, że obecne zobowiązania nie zostaną automatycznie przekształcone wraz z rozpoczęciem reformy. Proces wygaszania WIBOR-u ma odbywać się stopniowo i z uwzględnieniem istniejących relacji kontraktowych. Szczegółowe zasady przechodzenia na nowy model będą miały znaczenie zarówno dla banków, jak i dla ich Klientów.

Spory o WIBOR pozostają aktualne

Planowane odejście od WIBOR-u nie kończy dyskusji dotyczącej prawidłowości jego stosowania w przeszłości. Nadal toczą się postępowania sądowe, w których analizowane są obowiązki informacyjne banków, sposób prezentowania ryzyka zmiennego oprocentowania oraz zgodność poszczególnych postanowień umownych z prawem konsumenckim. Dodatkowo część prawników i ekspertów nadal zabiega o dostęp do dokumentów oraz analiz związanych z funkcjonowaniem WIBOR-u przed objęciem go obecnymi regulacjami.

Reforma WIBOR/POLSTR będzie realizowana w sposób stopniowy i oparty głównie na działaniach organizacyjnych oraz rekomendacjach instytucji rynku finansowego. Odejście od WIBOR-u nie nastąpi z dnia na dzień, lecz zostanie rozłożone na wiele lat. Dla Kredytobiorców najważniejsze pozostaje jednak to, że sama reforma nie rozstrzyga sporów dotyczących dotychczasowych umów i nie zamyka dyskusji o prawnych aspektach stosowania WIBOR-u w poprzednich latach.