Ukryte ryzyka w kredytach złotowych

W Polsce utrzymuje się jeden z najwyższych poziomów kosztów kredytów hipotecznych w Europie. Po gwałtownym wzroście WIBOR-u wielu Kredytobiorców znalazło się w trudnej sytuacji finansowej, nieświadomie spłacając niemal wyłącznie odsetki. Opinia Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C-471/24 otworzyła nowy rozdział w walce o sprawiedliwe warunki umów kredytowych, budząc jednocześnie niepokój w sektorze bankowym.

Konstrukcja umów z WIBOR-em

Umowy kredytowe oparte na WIBOR-ze zostały zaprojektowane w sposób sprzyjający bankom. W pierwszych latach spłaty zdecydowana większość raty to odsetki, a spłata kapitału postępuje niezwykle wolno. Wraz ze wzrostem stóp procentowych i wskaźnika WIBOR raty gwałtownie wzrosły, co doprowadziło do sytuacji, w której Kredytobiorcy spłacają coraz więcej, nie zmniejszając realnie swojego zadłużenia. W praktyce oznacza to, że banki przez długie miesiące pobierają niemal wyłącznie wynagrodzenie odsetkowe, zachowując przy tym wysokie zyski.

Polska na tle Europy

Na europejskim rynku kredytów mieszkaniowych Polska wypada wyjątkowo niekorzystnie. Osoba, która pożycza 400 tys. zł na 30 lat, oddaje bankowi ponad milion złotych – podczas gdy we Francji całkowity koszt kredytu jest o połowę niższy. Problem pogłębia brak rzetelnych informacji o strukturze rat – banki często ukrywają szczegóły dotyczące proporcji między częścią kapitałową a odsetkową. W efekcie Konsumenci przez lata płacą za zobowiązanie, które w niewielkim stopniu redukuje ich dług.

TSUE o obowiązkach banków

W opinii do sprawy C-471/24 Rzecznik Generalna TSUE wskazała, że banki są zobowiązane do pełnego i zrozumiałego przedstawienia zasad ustalania oprocentowania. Samo podanie nazwy wskaźnika i jego administratora nie wystarcza – Kredytobiorca powinien znać metodologię wyliczania WIBOR-u oraz jego wpływ na całkowity koszt kredytu. Brak takich informacji może stanowić naruszenie unijnej Dyrektywy 93/13 i być podstawą do uznania zapisów umownych za nieuczciwe.

Reakcja sektora bankowego

Po publikacji opinii TSUE banki rozpoczęły zakrojoną na szeroką skalę kampanię medialną, której celem było przekonanie opinii publicznej, że WIBOR jest zgodny z prawem. Pojawiły się manipulacje i próby dyskredytowania treści opinii, mimo że w żadnym jej punkcie nie stwierdzono legalności wskaźnika. Sektor bankowy, obawiając się masowych pozwów, podejmuje działania zmierzające do umarzania postępowań, które mogłyby doprowadzić do wydania niekorzystnych dla niego orzeczeń przez TSUE.

Wady umów kredytowych

Analizy prawników wykazały liczne nieprawidłowości w umowach kredytowych z WIBOR-em. W wielu przypadkach brak jest informacji o administratorze wskaźnika, a same definicje odwołują się do nieaktualnych źródeł. W starszych dokumentach pojawiają się zapisy o minimalnym oprocentowaniu, które chronią wyłącznie interes banku. Niektóre umowy zawierają także błędne pouczenia dotyczące ryzyka zmiennej stopy procentowej, co zwiększa szanse na skuteczne podważenie ich w sądzie.

Możliwe skutki orzeczeń TSUE

Sądowe rozstrzygnięcia w sprawach WIBOR-owych mogą przyjąć różne formy. W pierwszym wariancie sąd może usunąć z umowy jedynie WIBOR, pozostawiając marżę, co oznaczałoby niższe raty i możliwość zwrotu nadpłat. W drugim przypadku eliminacja całej klauzuli zmiennego oprocentowania skutkowałaby nieważnością umowy i obowiązkiem spłaty jedynie kapitału – rozwiązaniem zbliżonym do Sankcji Kredytu Darmowego. Najdalej idące orzeczenia mogą prowadzić do całkowitego unieważnienia umów i wykreślenia hipotek bankowych.

Nadzieja dla Kredytobiorców

Po latach dynamicznych wzrostów rat i pogarszającej się sytuacji finansowej wielu Polaków opinia TSUE daje realną szansę na odzyskanie równowagi. Prawnicy podkreślają, że sprawy dotyczące WIBOR-u przypominają początki batalii Frankowiczów – z czasem zakończonej masowymi unieważnieniami umów. Sektor bankowy próbuje zniechęcać Kredytobiorców do działań sądowych, jednak coraz więcej z nich decyduje się walczyć o swoje prawa.

Polacy coraz lepiej rozumieją mechanizmy, które przez lata faworyzowały banki i utrudniały spłatę kredytów hipotecznych. Opinia Rzecznika TSUE do sprawy C-471/24 otworzyła drogę do szerokiej weryfikacji umów z WIBOR-em, a potencjalne orzeczenia mogą stać się przełomem porównywalnym z wyrokiem w sprawie Dziubak. Dla wielu Kredytobiorców to szansa nie tylko na niższe raty, ale także na odzyskanie sprawiedliwości i finansowego bezpieczeństwa.