TSUE zmienia sytuację kredytów z WIBOR-em

Wzrost rat kredytów złotowych opartych na WIBOR od lat obciąża budżety domowe, a analiza umów pokazuje liczne naruszenia obowiązków informacyjnych po stronie banków. Wskutek konstrukcji stosowanej w produktach hipotecznych wiele osób przez długi czas spłacało jedynie odsetki, co sprawiło, że kapitał praktycznie nie malał. Po opinii Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C-471/24 otworzyła się realna perspektywa na skuteczne podważanie wadliwych postanowień umownych i znaczące obniżenie kosztów zobowiązań.

Wzrost rat i konstrukcja umów

Kredyty zaciągane w okresie niskiego WIBOR-u okazały się pułapką, gdy wskaźnik przekraczał 7%, a rata dynamicznie rosła. Zastosowany przez banki model spłaty sprawił, że znaczna część miesięcznego obciążenia obejmowała prawie wyłącznie odsetki, podczas gdy kapitał pozostawał w miejscu. Dysproporcja ta została dodatkowo spotęgowana wzrostem stóp, co doprowadziło do sytuacji, w której osoby spłacające zobowiązania nawet przez kilka lat minimalnie obniżały saldo zadłużenia.

Problemy z dostępem do informacji

W wielu umowach zabrakło przejrzystych danych dotyczących sposobu wyznaczania WIBOR-u, wpływu zmian wskaźnika na koszty kredytu oraz podziału rat na część kapitałową i odsetkową. Uzyskanie pełnych zestawień wymagało często opłaty sięgającej kilkuset złotych. W dokumentach z lat sprzed 2018 roku pojawiały się także błędne definicje WIBOR-u, nieaktualne odwołania czy pominięcia dotyczące administratora wskaźnika. Praktyki te ograniczały możliwość świadomego podejmowania decyzji i naruszały równowagę kontraktową.

Opinia TSUE jako przełom

Rzecznik Generalna TSUE wskazała, że postanowienia odnoszące się do zmiennego oprocentowania podlegają ocenie z perspektywy Dyrektywy 93/13, a banki muszą przekazać pełną metodologię ustalania wskaźnika. Uznano, że lakoniczne definicje i brak rzetelnego pouczenia nie realizują obowiązków informacyjnych. Mimo że Rzecznik nie odpowiedziała na pytanie dotyczące skutków eliminacji WIBOR-u, jej stanowisko zostało odczytane jako korzystne dla osób kwestionujących umowy, co wywołało zauważalną reakcję sektora bankowego.

Manipulacje i strategia sektora

Po publikacji opinii rozpoczęła się kampania dezinformacyjna mająca wykazać, że WIBOR jest prawidłowy i nie istnieją podstawy do kierowania pozwów. Jednocześnie podejmowane są próby umarzania postępowań prowadzących do zadawania TSUE niewygodnych pytań prejudycjalnych, często poprzez szybkie zawieranie ugód. Działania te pokazują obawy sektora przed masowym podważaniem zobowiązań oraz przed powtórzeniem scenariusza znanego z kredytów walutowych.

Skutki możliwych rozstrzygnięć

Potencjalne wyroki TSUE oraz orzeczenia krajowe mogą prowadzić do trzech wariantów: usunięcia z umowy WIBOR-u przy pozostawieniu marży, co oznaczałoby znaczące obniżenie rat; eliminacji całej klauzuli zmiennego oprocentowania, co skutkowałoby rozwiązaniem zbliżonym do SKD i obowiązkiem zwrotu jedynie kapitału; albo unieważnienia całej umowy, dającego możliwość wykreślenia hipoteki i zamknięcia zobowiązania z obowiązkiem oddania tylko wypłaconego kapitału.

Analiza umów z WIBOR-em ujawnia liczne naruszenia standardów informacyjnych oraz szereg niedociągnięć dotyczących samego wskaźnika, który w praktyce wpływał na gwałtowne wzrosty rat i brak spadku salda zadłużenia. Po opinii TSUE wzrosły szanse na skuteczne podważanie umów, a możliwe rozstrzygnięcia mogą przynieść znaczące korzyści finansowe, od obniżenia rat po rozwiązanie tożsame ze SKD. Wobec silnego sprzeciwu sektora bankowego i trwającej dezinformacji wybór drogi sądowej pozostaje jedną z nielicznych realnych możliwości odzyskania równowagi kontraktowej i ochrony praw osób posiadających kredyty oparte na WIBOR-ze.