Kontrowersje wokół mediacji frankowych w Warszawie

Po ponad ośmiu miesiącach funkcjonowania programu mediacji frankowych w Sądzie Okręgowym w Warszawie coraz wyraźniej widać, że projekt ten podzielił środowisko sędziowskie. Dyskusja wykracza jednak poza bieżące problemy Frankowiczów i dotyczy również możliwych sporów o WIBOR, które mogą stać się kolejnym wyzwaniem dla sądów. Równocześnie trwa poszukiwanie sposobów, które miałyby skłonić zarówno orzeczników, jak i Kredytobiorców do aktywnego korzystania z mediacji, mimo niskiej skuteczności dotychczasowych działań.

Podzielone środowisko sędziowskie

Program mediacji frankowych ujawnił znaczące różnice w podejściu warszawskich sędziów do sporów dotyczących kredytów walutowych. Część orzeczników masowo kieruje sprawy do mediatorów, często kosztem mniejszej liczby wydawanych wyroków, inni zaś odrzucają mediacje lub stosują je wyłącznie incydentalnie. Widoczna jest także praktyka, w której sędziowie o minimalnej aktywności orzeczniczej wysyłają setki spraw na mediacje, co dodatkowo podnosi kontrowersje wokół projektu. Niska liczba ugód pokazuje, że Kredytobiorcy wciąż nie widzą w programie realnej wartości.

WIBOR jako nowe pole sporów

W trakcie Międzynarodowego Tygodnia Mediacji część dyskusji koncentrowała się już nie tylko na kredytach frankowych, lecz także na sporach o WIBOR. Temat ten zaskakująco pojawił się obok zagadnień dawno ukształtowanych w orzecznictwie frankowym, mimo że TSUE nie wypowiedział się jeszcze oficjalnie o dopuszczalności kontroli klauzul zmiennego oprocentowania. Organizatorzy wydarzeń wskazują jednak na potrzebę unikania powtórzenia „scenariusza frankowego”, sugerując sędziom proaktywną postawę na wypadek przyszłych prokonsumenckich wyroków. W praktyce może to oznaczać próbę zawczasu ukierunkowania sądów na mediacje, nim ewentualna fala pozwów o WIBOR trafi do wymiaru sprawiedliwości.

Mediacje sposobem na uniknięcie kryzysu w sądach

Przedstawiana wizja mediacji jako narzędzia rozładowującego obciążenie sądów budzi liczne kontrowersje. Gdyby w latach 2016-2021 sprawy frankowe masowo kierowano do mediacji, Kredytobiorcy mogliby nie poznać swoich praw wynikających z późniejszych wyroków TSUE, w tym możliwości stwierdzenia nieważności umów. Sugeruje się, że część środowiska sędziowskiego bardziej koncentruje się na administracyjnym „rozwiązaniu problemu” niż na zapewnieniu Konsumentom efektywnej ochrony prawnej. Wskazywane są przypadki orzeczników promujących mediacje jako środek do osiągnięcia celu niezależnie od tego, czy odpowiada to Kredytobiorcy.

Sposoby nacisku na Kredytobiorców

W debacie pojawiają się opinie, że mediacje mogą być narzędziem wywierania presji na Kredytobiorców. Zgodnie z prezentowanymi poglądami sędzia może przedstawiać stronom własny pogląd na sprawę, np. wskazywać rzekome ryzyko oddalenia części roszczeń, co w praktyce może zniechęcić Konsumenta do kontynuowania postępowania. Tego rodzaju sugestie mogą istotnie wpływać na wynik sporu, mimo że linia orzecznicza TSUE i sądów krajowych jednoznacznie wspiera Konsumentów.

Racjonalne podejście do mediacji

Nie wszyscy sędziowie prezentują skrajne stanowisko. Wśród nich pojawiają się głosy rozsądku wskazujące, że mediacje mogą być realnym udogodnieniem w sytuacji, gdy długotrwałość procesu wpływa na zmianę potrzeb Kredytobiorcy. Podkreśla się także, że skierowanie sprawy na spotkanie informacyjne nie wydłuża postępowania, a Kredytobiorca zachowuje pełną swobodę w decyzji o udziale w mediacji. Ważne jednak, by każda propozycja ugodowa była konsultowana z pełnomocnikiem, a w wielu przypadkach wskazane jest złożenie kontrpropozycji obejmującej uznanie roszczenia. Jest to rozwiązanie korzystne również dla banku, który unika przegranej i rosnących kosztów, a Konsument zyskuje możliwość szybszego zakończenia sporu.

Trwająca w warszawskich sądach dyskusja dotycząca mediacji frankowych pokazuje, że projekt ten ujawnia fundamentalne różnice w podejściu do ochrony Konsumentów i roli sądów w sporach z bankami. Choć mediacje mogą stanowić narzędzie ułatwiające część postępowań, próby wzmacniania ich znaczenia poprzez presję lub kreowanie określonej narracji budzą poważne zastrzeżenia. W obliczu przyszłych rozstrzygnięć TSUE, szczególnie dotyczących kredytów opartych o WIBOR, kluczowe pozostaje zapewnienie Kredytobiorcom rzeczywistego prawa do skutecznej ochrony, a nie kierowanie ich na rozwiązania, które nie zawsze pozostają w ich interesie.