Banki kontra TSUE – koniec manipulacji WIBOR-em

Opinia Rzeczniczki Generalnej TSUE w sprawie C-471/24 stała się początkiem medialnej ofensywy sektora bankowego, który próbuje przekonać opinię publiczną, że WIBOR pozostaje poza kontrolą sądów krajowych. Związek Banków Polskich (ZBP) oraz związani z nim prawnicy intensywnie kształtują przekaz, według którego oprocentowanie oparte o ten wskaźnik jest zgodne z prawem, a obowiązki informacyjne wobec Klientów były zawsze należycie realizowane. Jednak analiza opinii wskazuje, że wyrok TSUE może znacząco zmienić sytuację Kredytobiorców, podobnie jak miało to miejsce w sprawach frankowych.

Manipulacyjna strategia banków

Po ogłoszeniu opinii Rzeczniczki Generalnej banki rozpoczęły działania mające na celu minimalizację skutków prawnych i medialnych możliwego niekorzystnego wyroku. Przedstawiciele sektora, w tym prezes ZBP, publicznie przekonują, że WIBOR jest stawką wynikającą z unijnego rozporządzenia BMR, a zatem nie może być kwestionowany. Pomijają jednak fakt, że wskaźnik ten funkcjonował w Polsce na długo przed wejściem w życie przepisów BMR, co wyklucza możliwość ich retroaktywnego zastosowania. Eksperci wskazują, że takie argumenty mają na celu wyłącznie opóźnienie nieuniknionego – otwarcia drogi do kontroli sądowej klauzul zmiennego oprocentowania.

Stanowisko ZBP a kreowanie fałszywego obrazu

Związek Banków Polskich prezentuje jednolitą narrację o rzekomej zgodności WIBOR-u z prawem oraz o rzetelnym informowaniu Konsumentów. W wypowiedziach przedstawicieli ZBP, w tym Katarzyny Urbańskiej, podkreślana jest teza, że brak szczegółowych danych o sposobie ustalania stawki nie stanowi naruszenia obowiązków banku. Pomijane jest jednak kluczowe stwierdzenie Rzeczniczki Generalnej, zgodnie z którym sądy krajowe mają prawo badać przejrzystość klauzul pod kątem dyrektywy 93/13. To oznacza, że ocenie mogą podlegać zarówno same zapisy umowne, jak i sposób przekazywania informacji Kredytobiorcom.

Prawnicy banków kontra rzeczywistość

Część prawników współpracujących z sektorem bankowym, publikujących swoje stanowiska na portalach branżowych, próbuje umniejszać znaczenie opinii TSUE, wskazując, że szanse na unieważnienie klauzul WIBOR są znikome. W ich ocenie sądy, porównując oprocentowanie WIBOR z rynkowymi stawkami odsetkowymi, uznają warunki za uczciwe. Jednak ta argumentacja pomija fakt, że wiele umów kredytowych zawartych przed 2018 rokiem nie zawierało żadnych danych o administratorze wskaźnika, historii jego wahań czy ryzykach, co może świadczyć o istotnym naruszeniu obowiązków informacyjnych wobec Kredytobiorców.

Reakcja prawników Kredytobiorców

Pełnomocnicy Konsumentów otwarcie krytykują narrację ZBP, wskazując na liczne nadinterpretacje i manipulacje w przekazie medialnym. Zwracają uwagę, że banki w wielu przypadkach ograniczały się do ogólnych informacji o zmiennym oprocentowaniu, pomijając szczegółowe dane dotyczące ryzyka oraz zasad ustalania wskaźnika. Eksperci podkreślają, że wyrok TSUE w sprawie C-300/23, dotyczący hiszpańskiego wskaźnika referencyjnego, potwierdził możliwość badania metod wyznaczania stóp procentowych, co może stanowić istotny punkt odniesienia również dla sporów o WIBOR.

Nowe pytania prejudycjalne i możliwe skutki

Do TSUE trafiły już kolejne pytania dotyczące hipotek złotowych. Obejmują one m.in. kwestie wprowadzenia WIBOR-u do umów sprzed wejścia w życie BMR, a także problem klauzul minimalnego oprocentowania, które zabezpieczały interesy banków kosztem Kredytobiorców. Możliwe jest więc, że przyszłe orzeczenia Trybunału poszerzą zakres kontroli sądowej i doprowadzą do ukształtowania się nowej linii orzeczniczej, w której ważniejsza stanie się ochrona Konsumenta niż stabilność instytucji finansowych.

Choć opinia Rzeczniczki Generalnej TSUE nie przesądza o ostatecznym rozstrzygnięciu, stanowi istotny sygnał, że WIBOR nie jest poza zasięgiem sądowej kontroli. Przyszły wyrok może stać się początkiem długiego procesu, analogicznego do spraw frankowych, w którym Kredytobiorcy zyskają realne narzędzie do kwestionowania nieuczciwych zapisów umownych. Banki, mimo intensywnej kampanii medialnej, nie zdołają powstrzymać zmian, które już się rozpoczęły. Linia orzecznicza w sprawach WIBOR-u będzie się kształtować przez kolejne lata, a jej kierunek, zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem TSUE, prawdopodobnie okaże się korzystniejszy dla Konsumentów niż dla sektora bankowego.